Mehnat shartnomasi

Mehnat shartnomasi — bu sizning ishchi sifatida huquqlaringizni himoya qiluvchi asosiy hujjat. Usiz ish beruvchi to’lamasligi, sababsiz bo’shatishi yoki kasal bo’lganda to’lamasligi mumkin. Mehnat shartnomasini tuzish — ish beruvchining majburiyati, sizning iltimosingiz emas.

Ushbu maqolada — mehnat shartnomasida nima bo’lishi kerak, GPX shartnomasidan farqi, qanday huquqlar beradi va ish beruvchi tuzishdan bosh tortsa nima qilish kerak.

Muhim: migrantlar RF fuqarolari bilan bir xil mehnat huquqlariga ega. RF fuqaroligining yo’qligi — mehnat shartnomasini, kasal bo’lganda to’lash yoki ta’til berishdan bosh tortishga asos emas.

Mehnat shartnomasi nima uchun kerak

Mehnat shartnomasi sizni himoya qiladi:

• Maoshni belgilaydi — ish beruvchi kamroq to’lay olmaydi;
• Ish grafigini belgilaydi — 24/7 ishlashga majburlay olmaydi;
• Ta’tilga huquq beradi — yiliga 28 kun;
• Kasal bo’lganda to’lashga huquq beradi — SFR to’laydi;
• O’z xohishi bilan bo’shashga imkon beradi — bo’shash kunida hisoblashuv bilan;
• Sud orqali qarzni undirishga imkon beradi — maosh kechiktirilganda.

Shartnomasiz siz ishlaganingizni, qancha topganingizni, qanday shartlar bo’lganini isbotlay olmaysiz.

Mehnat shartnomasida nima bo’lishi kerak

RF MK 57-moddasi bo’yicha, mehnat shartnomasida bo’lishi kerak:

Majburiy ma’lumotlar

• Xodimning FIShi va ish beruvchining nomi;
• Xodimning pasport ma’lumotlari;
• Ish beruvchining STIRi;
• Tuzilgan joyi va sanasi.

Majburiy shartlar

• Ish joyi — shahar, manzil;
• Mehnat funktsiyasi — lavozim, kasb, mutaxassislik;
• Ishning boshlanishi;
• Shartnoma muddati — muddatli yoki muddatsiz;
• Mehnat haqi — oklad, ustama to’lovlar, mukofotlar;
• Ish rejimi — soatlar, smena, dam olish kunlari;
• Ta’til — yiliga 28 kalendar kun;
• Mehnat sharoitlari — zararli, xavfli, oddiy;
• Ijtimoiy kafolatlar — tibbiy sug’urta, imtiyozlar.

Qo’shimcha shartlar (xohish bo’yicha)

• Sinov muddati — 3 oygacha (rahbarlar uchun — 6);
• Tijorat sirini oshkor qilmaslik;
• Moddiy javobgarlik;
• Qo’shimcha imtiyozlar — ovqat, turar joy, transport.

Mehnat shartnomalarining turlari

Muddatli shartnoma — migrantlar uchun ko’p ishlatiladi. Lekin agar u asossiz tuzilsa (masalan, doimiy ish uchun 1 yilga), sud uni muddatsiz deb tan olishi mumkin.

GPX shartnomasidan farqi

GPX (fuqarolik-huquqiy shartnoma) — bu mehnat shartnomasi emas. U RF FK bilan tartibga solinadi, RF MK emas.

GPX yomon xodim uchun — ta’til yo’q, kasal bo’lganda to’lamaydi, staj yo’q. Ish beruvchilar ko’p hollarda GPXni soliqlar va to’lovlarni tejash uchun ishlatishadi.

Agar aslida siz yollanma xodim sifatida ishlayotgan bo’lsangiz (grafik bo’yicha, ofisda, bo’ysunish bilan), lekin shartnoma GPX bo’lsa — bu buzilish. Sudga yoki mehnat inspektsiyasiga murojaat qilishingiz mumkin.

Mehnat shartnomasini qanday tuzish

1-qadam. Ish beruvchining hujjatlarini tekshirish

• STIR va OGRN — DSI saytida tekshirish;
• Yuridik manzil — shartnomaga to’g’ri keladi;
• Imzolovchining lavozimi — rahbar yoki ishonchli shaxs.

2-qadam. Shartnomani o’qish

O’qimasdan imzo chekmang! Tekshiring:

• Oklad — va’da qilinganga to’g’ri keladi;
• Muddati — muddatli yoki muddatsiz;
• Ish rejimi — soatlar, dam olish kunlari, smena;
• Sinov muddati — bor yoki yo’q;
• Bo’shash shartlari — nima uchun bo’shatishadi.

3-qadam. 2 nusxaga imzo chekish

Bir nusxa — sizga, biri — ish beruvchiga.

Sizning nusxangizda bo’lishi kerak:

• Ish beruvchining imzosi;
• Tashkilot muhri (bo’lsa);
• Tuzilgan sanasi;
• Shartnoma raqami.

4-qadam. Ishga qabul qilish buyrug’ini olish

Ish beruvchi 3 kun ichida ishga qabul qilish buyrug’ini chiqarishga majbur. Buyruq bilan imzo chekish orqali tanishtirish kerak.

5-qadam. IIVga xabar berish

Ish beruvchi IIVga xabar berishga majbur chet ellik fuqaro bilan mehnat shartnomasi tuzilganligi to’g’risida — 3 ish kuni ichida. Bu uning majburiyati, sizning emas. Lekin tekshiring — agar xabar bermasa, patentiingiz bekor qilinishi mumkin.

Mehnat shartnomasi bo’yicha huquqlar

Siz huquqlisiz:

• Maoshga — oyiga 2 marta, kamida;
• Ta’tilga — yiliga 28 kun to’lov bilan;
• Kasal bo’lganda to’lovga — SFR to’laydi;
• Dekret ta’tiliga — ayollar uchun;
• Bola parvarishi ta’tiliga — 3 yoshgacha;
• Zararli mehnat sharoitlari uchun kompensatsiyaga;
• Asossiz bo’shatishdan himoyaga.

Ish beruvchi to’lamasa nima qilish kerak

Qadam-baqadam:

1. Yozma talab — ish beruvchiga zakaz xat yuboring;
2. Mehnat inspektsiyasiga shikoyat — onlayninspektsiya.rf sayti orqali;
3. Prokuraturaga shikoyat — agar inspektsiya yordam bermasa;
4. Sudga da’vo — RF MK 236-moddasi bo’yicha qarz + foizlarni undirish;
5. Ijrochilarga murojaat — sud qaroridan keyin.

Davlat boji mehnat nizolari bo’yicha — to’lanmaydi (RF MK 393-moddasi).

Shartnoma yo’q bo’lsa nima qilish kerak

Agar ish beruvchi shartnoma tuzishdan bosh tortsa:

• Yozma tarzda talab qiling — shartnoma tuzish to’g’risida ariza yuboring;
• Ishlaganingizning dalillarini to’plang — ish joyidagi foto, yozishmalar, hamkasblarning ko’rsatmalari, propusklar;
• Mehnat inspektsiyasiga shikoyat — onlayninspektsiya.rf orqali;
• Sudga da’vo — munosabatlarni mehnat deb tan olish to’g’risida.

Haqiqiy mehnat munosabatlari shartnomasiz ham isbotlanishi mumkin. Sudlar ko’p hollarda xodimning tarafida bo’lishadi.

Migrantlarning keng tarqalgan xatolari

Xato 1. Imzo chekishdan oldin shartnomani o’qimaydi

Qaramay imzo chekishadi — keyin oklad kamroq, muddat — 1 oy, sinov — 6 oy ekanini bilishadi.

Xato 2. O’z nusxasini olmaydi

Shartnoma ish beruvchida bir nusxada — siz shartlarni isbotlay olmaysiz.

Xato 3. GPX shartnomasiga rozi bo’ladi

Agar ish aslida mehnat bo’lsa — mehnat shartnomasini talab qiling. GPX — ta’til va kasal bo’lganda to’lashni yo’qotish.

Xato 4. Shartnomasiz «ishonch bilan» ishlaydi

«Biz sizga to’laymiz, xavotir olmang» — aldov. Shartnomasiz siz himoyalanmagansiz.

Xato 5. IIVning xabarini tekshirmaydi

Ish beruvchi IIVga xabar berishga majbur. Agar xabar bermasa — patentiingiz bekor qilinishi mumkin. Tekshiring.

Ko’p beriladigan savollar

Ish beruvchi migrant bilan mehnat shartnomasini tuzishga majburmi?

Ha. RF MK bo’yicha — majbur. Shartnomaning yo’qligi — buzilish, ish beruvchi uchun 100 000 ₽ gacha jarima.

Patent bo’yicha mehnat shartnomasiz ishlash mumkinmi?

Formal — ha, GPX shartnomasi bor bo’lsa. Lekin mehnat shartnomasi yaxshiroq — ko’proq huquqlarni himoya qiladi.

Ish beruvchi sababsiz bo’shatsa nima qilish kerak?

Mehnat inspektsiyasiga va sudga murojaat qiling. Agar bo’shatish noqonuniy bo’lsa — ishga qaytarib, kompensatsiya to’lashadi.

Migrantni sababini aytmasdan bo’shatish mumkinmi?

Yo’q. Bo’shatish RF MK 81-moddasi asoslari bo’yicha yoki o’z xohishi bilan mumkin. Sababsiz — buzilish.

Kasal bo’lganda to’lamasa nima qilish kerak?

SFRga (Ijtimoiy fondga) murojaat qiling. Agar kasallik to’lanmasa — MMIga va sudga shikoyat.

Migrantga ta’til beriladimi?

Ha. Yiliga 28 kalendar kun — RF fuqarolari kabi. O’rtacha maosh bo’yicha to’lanadi.

O’z xohishi bilan ishlamasdan bo’shash mumkinmi?

Ishlamasdan bo’shash — RF MK 80-moddasi bo’yicha 14 kun. Ishlmasdan bo’shash taraflarning kelishuvi bo’yicha, pensiyaga chiqishda, kasallikda, RF MKni ish beruvchi buzganda mumkin.

Qisqacha: nima qilish kerak

1. Mehnat shartnomasini talab qiling — bu ish beruvchining majburiyati;
2. Shartnomani o’qing imzo chekishdan oldin;
3. O’z nusxangizni oling imzo va muhr bilan;
4. Ishga qabul qilish buyrug’ini tekshiring;
5. IIV xabar berilganini tekshiring — bu ish beruvchining majburiyati;
6. Saqlang shartnomani, buyruqni, hisob-kitob varaqalarini;
7. Buzilishlarda — MMIga yoki sudga shikoyat;
8. GPXga rozi bo’lmang, agar ish aslida mehnat bo’lsa.

Ish beruvchi sizning huquqlaringizni buzesa — to’lamasa, shartnoma tuzmasa, noqonuniy bo’shatsa — mehnat huquqi bo’yicha yuristga murojaat qiling. Dastlabki maslahat — bepul.